Executieve functies oefenen zonder strafsysteem
Executieve functies trainen met een strafsysteem levert een leerling op die de straf ontwijkt, niet een leerling die een taak kan starten. Karin Mulder zet in Utrecht het tegenovergestelde ontwerp neer: een blad met weinig taken, een timer, en een vooraf afgesproken manier om een taak te laten schuiven. Dit stuk hoort bij het traject executieve functies en sluit aan op ADHD en leren waar het starten zelf de hobbel is.
Straf na een niet gemaakte taak lijkt logisch en werkt kort. Daarna verbergt de leerling het huiswerk, omdat de gevolgen groter zijn dan de taak. Het blad moet die spiraal doorbreken. Drie taken per dag is het maximum. Staat er meer op, dan is het geen plan maar een wenslijst van de volwassene. Eén taak mag per week bewust schuiven. De leerling schrijft waarheen. Dat schuiven is de oefening in bijsturen. Zonder die oefening bestaat het plan alleen voor ideale weken, en die komen niet voor.
Werkgeheugen hoort niet in het hoofd van de avond
Zet de stappen op het blad: materiaal, volgorde, tijdsduur, sein ‘klaar’. Een leerling die de stappen moet onthouden én de stof, raakt vol en lijkt ongemotiveerd. Ouders vullen het blad niet stiekem aan. Een aangevuld blad is opnieuw van de ouder. In de sessie kijken wij of het handschrift en de volgorde van de leerling zijn. Mooier maken door een volwassene is een bekende manier om de oefening te laten mislukken terwijl het er verzorgd uitziet.
| Situatie | Reactie die helpt | Reactie die de spiraal voedt |
|---|---|---|
| Taak niet gestart | Timer alsnog aan, korter | Strafwerk erbovenop |
| Taak half | Klaar-criterium nakijken | ‘Je maakt het nu af’ |
| Blad kwijt | Nieuw leeg blad, geen preek | Een duurder systeem kopen |
| Alles gelukt | Niets extra’s toevoegen | Meteen de lat verhogen |
Apps komen later, en alleen als het papier twee weken op tafel lag. Een app die herinneringen stuurt naar de ouder, verplaatst de executieve functie naar de telefoon van de ouder. Dat is het oude patroon met een notificatie. Mentoren kunnen hetzelfde blad krijgen, niet een uitdraai uit een ander systeem. Twee plannen betekent dat de leerling moet kiezen wie hij teleurstelt. Die keuze oefenen wij niet.
Dit is educatieve begeleiding. Angst, somberheid of een conflict dat het leren allang heeft verlaten, horen niet op dit blad te worden ‘opgelost’ met een strakkere planner. Dan stoppen wij en verwijzen wij. Een planner is geen therapie. Hij is een manier om drie taken buiten het hoofd te zetten, twee weken lang, zonder dat een mislukte dinsdag de woensdag duurder maakt.