Dit glossarium verzamelt de begrippen die ouders en docenten in Utrecht tegenkomen in verslagen over dyslexie, ADHD en educatieve ondersteuning. Karin Mulder heeft de omschrijvingen geschreven zoals zij ze in de praktijk van LeerNL gebruikt: kort, zonder diagnostische pretentie, en gekoppeld aan een traject waar het begrip echt terugkomt. Het is een naslag, geen cursus en geen medisch woordenboek.
Gebruik de lijst vóór een intake, vóór een schoolgesprek, of wanneer een verslag een woord bevat dat het gesprek stuurt zonder dat iemand het uitlegt. Waar een begrip direct bij een module hoort, staat de verwijzing erbij. De modules zelf vindt u onder leertrajecten.
Begrippen die in verslagen terugkomen
| Begrip | In het kort | Waar u het oefent |
|---|---|---|
| Dyslexie | Hardnekkig probleem met woordherkenning en spelling, niet met intelligentie | Dyslexiebegeleiding |
| Fonemisch bewustzijn | Klanken in een woord horen en manipuleren | Dyslexiebegeleiding |
| Decoderen | Letters omzetten in klanken en woorden | Dyslexiebegeleiding |
| Compensatie | Hulpmiddel dat een vaardigheid omzeilt, zoals voorleessoftware | Dyslexiebegeleiding |
| ADHD | Aandacht, impuls en tempo reguleren kost onevenredig veel | ADHD en Leren |
| Executieve functies | Starten, plannen, onthouden, bijsturen, stoppen | Executieve Functies |
| Werkgeheugen | Informatie kort vasthouden terwijl u ermee werkt | Leesstrategieën |
| Handelingsplan | Schoolafspraken bij een leervraag; alleen uitvoerbaar als ze weinig zijn | Schoolconsult |
Toelichting per begrip
Dyslexie
Dyslexie is een specifieke leerstoornis in lezen en spelling die blijft, ook bij goed onderwijs. Een verklaring komt van een bevoegde diagnosticus. Dyslexiebegeleiding bij LeerNL leert strategieën; zij schrijft de verklaring niet uit.
Fonemisch bewustzijn
Het horen dat ‘kat’ uit drie klanken bestaat en dat u de eerste kunt verwisselen. Zonder dat bewustzijn blijft spelling een rijtje plaatjes. Wij oefenen het met woorden die de leerling deze week schrijft, niet met een losse klankbingo.
Decoderen en raden
Decoderen is het woord opbouwen. Raden is de zin gebruiken om het woord te vermijden. Raden helpt even en blokkeert daarna. In de eerste fase van dyslexiebegeleiding remmen wij raden af, ook als de tekst daardoor langzamer gaat.
Compenserende hulpmiddelen
Extra tijd, voorleessoftware, spellingcontrole, een rustige plek. Een hulpmiddel is pas compensatie als de leerling hem zelf aanzet. Een leerkracht die de tekst alsnog voorleest, compenseert niet; die neemt over.
ADHD en kenmerken
ADHD is een classificatie. ‘Kenmerken van’ betekent dat starten en volhouden moeite kosten zonder dat er een diagnose ligt. Het traject ADHD en leren is in beide gevallen educatief en geen behandeling.
Executieve functies
Het regelvermogen van een taak. Zie executieve functies. Wij trainen ze op huiswerk, niet met een spel dat losstaat van de agenda.
Werkgeheugen
De plaats waar een zin staat terwijl u de volgende al leest. Overbelasting voelt als ‘ik was de draad kwijt’. Leesstrategieën zetten stappen buiten het hoofd, op papier.
Handelingsplan en OPP
Documenten van de school. Een schoolconsult levert hooguit vijf afspraken die daarin kunnen landen. LeerNL schrijft het ontwikkelingsperspectief niet.
Mist u een begrip dat in een verslag van uw kind staat, neem het mee naar de intake. Wij voegen geen woorden toe om volledig te lijken. Een glossarium dat alles dekt, dekt niets. Staat het woord er niet en stuurt het wél het gesprek op school, dan hoort het op het afsprakenblad, niet in een voetnoot.
Dekking in Utrecht
Het glossarium hoort bij de praktijk in Utrecht. U kunt het thuis lezen; de toelichting geven wij in de sessie, niet in een open spreekuur op locatie. Scholen in de wijken hieronder gebruiken de lijst als voorbereiding op een consult.
- Binnenstad
- Wittevrouwen
- Lombok
- Oudwijk
- Zuilen
- Leidsche Rijn
- Overvecht
- Rivierenwijk
Veelgestelde vragen
Is dit een diagnostische lijst?
Nee. Niets in dit glossarium is een criterium om een stoornis vast te stellen.
Mag een school de teksten overnemen?
Ja, met bronvermelding LeerNL Educatieve Zorg, voor intern gebruik. Publicatie op een schoolsite vragen wij vooraf.
Waarom Nederlandse termen naast Engelse?
Verslagen mengen ‘werkgeheugen’ en ‘executive functions’. Wij houden de Nederlandse term en noemen de Engelse alleen waar een rapport hem gebruikt.
Komt er een begrip bij over faalangst?
Alleen als het de leertaak blokkeert. Behandeling van angst doen wij niet. Dan verwijzen wij en blijven wij bij de leerstrategie.
LeerNL Educatieve Zorg
Uw aanspreekpunt: Karin Mulder
Lange Nieuwstraat 92
3512 PN Utrecht
Telefoon: +31 30 231 5740
E-mail: [email protected]